De baas of de leider; is er een verschil?

In gesprekken met anderen (met name tegenstanders) over trainen zonder fysieke correcties, wordt nog wel eens gesteld dat “je toch de baas moet zijn over je hond”.  Het verhaal over de baas zijn heeft zijn achtergrond in het rangorde-model. Het komt er in het kort op neer dat er binnen een roedel een rangorde heerst van laag naar hoog en dat de hond een groot deel van zijn tijd bezig is om op de hoogste trede van de rangorde-ladder te komen. Een model dat gebaseerd is op agressie en conflicten, want je komt alleen een stap hoger op de ladder door je plek op de één of andere manier te bevechten. De winnaar van de meeste conflicten, is de ranghoogste. Lees; de baas.

De wetenschap heeft inmiddels al heel wat jaren geleden aangetoond dat dit model op verkeerde veronderstellingen berust (zie deze blogpost en deze) De baas hoef je als eigenaar niet te zijn, wel een leider! Maar wat is het verschil?

Het begint met de stelling dat het eigenlijk onwaarschijnlijk is dat een roedel, een sociale gemeenschap, bij elkaar gehouden wordt op basis van conflicten. Het is onlogisch dat je continu met elkaar de strijd aangaat als je als groep door het leven gaat. Meerdere individuen die met elkaar (over)leven zouden er verstandiger aan doen om het aantal conflicten zoveel mogelijk te vermijden om te voorkomen dat de groep uit elkaar gedreven wordt. Als er al onenigheid is, wordt meestal via geritualiseerd gedrag duidelijk wie de “winnaar” is van het conflict. Daar tegenover staat het concept van “social bonding”, een moeilijk naar het Nederlands te vertalen woord maar sociale relatie of “het hebben van een band met elkaar” lijkt het meeste in de buurt te komen. Social bonding zorgt ervoor dat een groep bij elkaar hoort en dat ook zoveel mogelijk blijft. Hoe sterker de relatie, hoe minder conflicten.

In mijn eigen roedel heb ik daar heel recent een voorbeeld van gezien. Ean en Aisha zijn respectievelijk een Flatcoated reu van 3 jaar en een Golden teefje van 5 jaar. Naar elkaar erg sociaal en ook naar onbekende honden zijn er, zolang de persoonlijke zone van met name Ean gerespecteerd wordt, ook geen problemen. Afgelopen januari hebben we de 14-jarige Amy, ook een Golden, uit het asiel gehaald. Na de eerste kennismaking leek alles heel soepel te lopen; geen agressie van welke kant dan ook. Behalve… als het ergens om ging. Een “resource”, een bron. Als ik Aisha aaide en Amy kwam in de buurt, gromde Aisha. Terwijl als ik Aisha aai en Ean eraan komt, er geen enkel probleem is. Eén keer dacht Ean dat Amy de bal, zijn bal, wilde afpakken en hij reageerde nogal overdreven. Aisha bedacht zich geen moment, sprong van de bank en zou hem wel even helpen. Wij sprongen nog sneller van de bank, er is dus niets ernstigs gebeurd.
Het zette me wel aan het denken. Ean en Aisha zijn drie jaar samen en tolereren alles van elkaar. Wat was het verschil met Amy? Het feit dat ze met haar nog geen band hadden, woog blijkbaar erg sterk mee. Inmiddels zijn we bijna vier maanden verder en er is een duidelijk verschil. Het gegrom is zo goed als verdwenen als Amy in de buurt komt en ze liggen nu ook vlak naast elkaar. De band is blijkbaar gegroeid en voldoende om conflicten te vermijden…
Verder heeft Amy geleerd dat ze beter niet in de buurt kan komen van een bal van Ean. Aisha weet dat ik stop met haar te aaien als ze gromt als Amy in de buurt komt. Ze hebben allemaal wat geleerd. Die leerprocessen blijken cruciaal in hoe honden met hun omgeving en dus ook met elkaar omgaan.

Niet of je de baas bent over je hond, maar of je een band hebt met je hond speelt dus een belangrijke rol in de interactie tussen jou en je hond. Op basis van wat hij in de loop der tijd leert van die interactie met jou, gaat hij zich op een bepaalde manier gedragen. Als hij gromt als je bij zijn bak komt en je loopt weg, is hij niet “dominant” of “de baas”. Hij heeft geleerd dat zijn gedrag ervoor zorgt dat hij niet meer het risico loopt dat zijn bak weggehaald wordt door jou. Of als hij niet luistert naar een commando, is de kans groot dat hij in de loop der tijd heeft geleerd dat jij niet altijd vasthoudt aan wat je van hem vraagt (en waarschijnlijk is er een andere motivatie/prikkel in het spel). Deze leerervaringen in zijn dagelijke omgang met jou zijn bepalend, niet een rangorde.

Om ervoor te zorgen dat je hond naar je luistert, hoef je dus niet “de baas” te zijn. Je moet vooral duidelijk en consequent zijn. Je hond (bege)leiden en hem laten leren in welke situaties het voor hem meer oplevert om dat te doen wat je van hem vraagt dan wanneer hij zijn eigen plan trekt. Wees dus duidelijk in je communicatie, zorg ervoor dat je weet hoe je hond leert en wees vooral consequent. Bepaal je eigen regels wat je wel en niet toestaat van je hond en hou je er aan. Daarmee doe je jezelf, maar vooral je hond een groot plezier!

Dit artikel is geschreven door Monique Bladder, kynologisch gedragstherapeut TeamDier, monique@teamdier.nl